Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Belirtileri: Çok Su İçme ve Kilo Kaybı Ne Anlama Gelir?
Kedilerde kronik böbrek hastalığı; böbreklerin yapı veya işlevlerinde uzun süre devam eden değişikliklerle karakterize, özellikle ileri yaştaki kedilerde sık karşılaşılan bir sağlık problemidir. Hastalık erken dönemde belirgin bir rahatsızlık oluşturmadan ilerleyebilir. Su kabının daha hızlı boşalması, kum kabında daha büyük veya daha sık idrar topakları görülmesi, kilo ve kas kaybı ilk fark edilen değişiklikler arasında olabilir.
Hastalık ilerledikçe iştahsızlık, bulantı, kusma, halsizlik, tüylerde matlaşma, ağız kokusu, kabızlık ve sıvı kaybı görülebilir. Ancak çok su içme, kilo kaybı veya tek bir yüksek kreatinin sonucu kronik böbrek hastalığı tanısı koydurmaz. Diyabet, hipertiroidizm, idrar yolu hastalıkları, akut böbrek hasarı ve diğer sistemik problemler de benzer belirtilere neden olabilir.
Doğru değerlendirme; ayrıntılı öykü ve fiziksel muayenenin yanında kan ve idrar testleri, kan basıncı ölçümü ve gerekli durumlarda ultrasonografi veya röntgen bulgularının birlikte yorumlanmasını gerektirir. Hastalık erken fark edildiğinde böbreklerde oluşmuş değişiklikleri tamamen geri çevirmek her zaman mümkün olmasa da ilerlemeyi yavaşlatmaya, komplikasyonları yönetmeye ve kedinin yaşam kalitesini korumaya yönelik hastaya özel bir takip planı oluşturulabilir.
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Nedir?
Kronik böbrek hastalığı, böbreklerin yapısında veya işlevlerinde uzun süre devam eden değişikliklerin bulunmasıdır. Tek bir hastalığın adı değildir; farklı nedenlerin zaman içerisinde böbrek dokusunda kalıcı hasara yol açmasıyla ortaya çıkabilen bir klinik tablodur. Bazı kedilerde başlangıç nedeni belirlenebilirken bazı hastalarda kesin neden ortaya konamayabilir.
Böbrekler yalnızca kandaki atık maddeleri süzmez. Aynı zamanda vücudun su ve elektrolit dengesinin korunmasına, asit-baz dengesinin düzenlenmesine, kan basıncının kontrolüne ve alyuvar üretiminin desteklenmesine katkı sağlar. İşlev gören böbrek dokusu azaldıkça bu görevlerin biri veya birkaçı etkilenebilir.
Kalan sağlıklı böbrek dokusu bir süre kaybedilen işlevi telafi edebildiği için hastalık erken evrede belirgin şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir. Bu dönemde kreatinin değeri referans aralığında kalabilir veya kedinin önceki sonuçlarına göre yalnızca hafif bir artış gösterebilir. Bu nedenle değerlendirmede tek bir ölçüm yerine zaman içerisindeki değişimler, SDMA, idrar yoğunluğu ve diğer klinik bulgular birlikte dikkate alınır.
Kronikleşmiş böbrek hasarını tamamen geri çevirmek her zaman mümkün değildir. Ancak erken tanı; tedavi edilebilir eşlik eden problemlerin belirlenmesine, hastalığın ilerleme hızının azaltılmasına, komplikasyonların yönetilmesine ve kedinin yaşam kalitesinin mümkün olduğunca uzun süre korunmasına yardımcı olabilir.
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Kronik böbrek hastalığının belirtileri hastalığın evresine, ilerleme hızına ve eşlik eden diğer sağlık problemlerine göre değişebilir. Erken dönemde değişiklikler oldukça hafif olabilir ve yaşlanmanın doğal bir sonucu sanılabilir.
Erken Dönemde Fark Edilebilecek Değişiklikler
Normalden daha fazla su içme
Su kabının daha hızlı boşalması
Daha sık veya daha fazla miktarda idrar yapma
Kum kabında daha büyük ve daha çok sayıda idrar topağı görülmesi
Yavaş gelişen kilo kaybı
Sırt ve arka bacak kaslarında azalma
İştahın azalması veya seçici hâle gelme
Hareketlilikte azalma ve daha fazla uyuma
Tüylerin eski parlaklığını kaybetmesi
Aralıklı kusma veya kabızlık
Bazı kedilerde erken evrede dışarıdan fark edilebilen hiçbir belirti bulunmayabilir. Hastalık yalnızca rutin muayene, kan tahlili, idrar analizi veya kan basıncı ölçümü sırasında saptanabilir.
Hastalık İlerlediğinde Görülebilecek Belirtiler
Belirgin iştahsızlık veya yemeği tamamen reddetme
İleri kilo ve kas kaybı
Tekrarlayan kusma
Bulantıya bağlı dudak yalama, salya artışı veya yiyeceğe yaklaşıp uzaklaşma
Halsizlik ve çevreye ilginin azalması
Sıvı kaybı ve deride elastikiyet azalması
Ağız kokusu veya ağız içerisinde yaralar
Soluk diş etleri
Güçsüzlük, yürümekte zorlanma veya boynun aşağı doğru bükülmesi
Göz bebeklerinde genişleme, görmede azalma veya ani körlük
Davranış değişikliği, yönelim bozukluğu veya nöbet
Ani görme kaybı ve nörolojik belirtiler, böbrek hastalığına eşlik edebilen yüksek kan basıncıyla ilişkili olabilir ve hızlı değerlendirme gerektirir.
Bu bulguların hiçbiri tek başına kronik böbrek hastalığına özgü değildir. Hipertiroidizm, diyabet, karaciğer hastalıkları, ağız ve diş problemleri, mide-bağırsak hastalıkları ve diğer sistemik rahatsızlıklar benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle belirtiler görüldüğünde tanı yalnızca dış görünüşe göre değil, muayene ve gerekli testlerle konulmalıdır.
Kedilerde Çok Su İçme ve Kilo Kaybı Neden Önemlidir?
Böbrek Hastalığı Bulunan Kedi Neden Fazla Su İçer?
Böbreklerin önemli görevlerinden biri idrarı yoğunlaştırarak vücudun ihtiyaç duyduğu suyun korunmasını sağlamaktır. Böbreklerin idrarı yoğunlaştırma kapasitesi azaldığında kedi daha fazla miktarda ve daha seyrelmiş idrar yapabilir. Vücut, idrarla kaybedilen suyu karşılayabilmek için susama hissini artırır.
Kedi sahipleri bu değişikliği:
Su kabının daha hızlı boşalması
Kedinin musluk, lavabo veya farklı su kaynaklarına yönelmesi
Kum kabında daha büyük idrar topaklarının oluşması
Kumun daha sık değiştirilmek zorunda kalması
şeklinde fark edebilir.
Yaş mama tüketen veya başka hayvanlarla aynı su kabını ve kum kabını paylaşan kedilerde bu değişiklikler kolayca gözden kaçabilir. Ayrıca çok su içme ve fazla idrar yapma yalnızca böbrek hastalığında görülmez. Diyabet, hipertiroidizm, bazı karaciğer hastalıkları ve kullanılan bazı ilaçlar da benzer belirtilere neden olabilir.
Kedinin fazla su içtiğinden şüphelenildiğinde suyu kısıtlanmamalıdır. Suya erişimin azaltılması sıvı kaybını ağırlaştırabilir ve kedinin genel durumunun bozulmasına yol açabilir.
Kronik Böbrek Hastalığında Kilo Kaybı Neden Olur?
Kilo kaybı bazen iştah belirgin biçimde bozulmadan önce başlayabilir. Kedinin tartıdaki ağırlığı çok değişmemiş görünse bile omurga, kalça ve arka bacak çevresindeki kas kütlesinde azalma bulunabilir.
Kronik böbrek hastalığında kilo ve kas kaybına:
İştahın azalması
Bulantı ve kusma
Yeterli enerji alınamaması
Sıvı kaybı
Protein kaybı
Metabolik değişiklikler
Eşlik eden başka hastalıklar
katkıda bulunabilir.
Kas kütlesinin azalması kreatinin üretimini de düşürebilir. Bu nedenle zayıf veya belirgin kas kaybı bulunan bir kedide kreatinin değeri böbrek işlevindeki azalmayı olduğundan daha hafif gösterebilir. Sonuçlar; vücut ağırlığı ve kas kondisyonu, önceki ölçümler, SDMA, idrar analizi ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Neden Gelişir?
Kronik böbrek hastalığına farklı yapısal, enfeksiyöz, toksik, dolaşımsal veya kalıtsal problemler yol açabilir. Bununla birlikte hastalık çoğu kedide ileri yaşta fark edildiği için böbrek hasarını başlatan kesin neden her zaman belirlenemeyebilir.
Kronik böbrek hastalığıyla ilişkili olabilecek durumlar arasında:
İleri yaş
Polikistik böbrek hastalığı gibi kalıtsal problemler
Doğumsal böbrek gelişim bozuklukları
Geçirilmiş akut böbrek hasarı
Böbrek enfeksiyonları
Böbrek veya üreter taşları ve idrar akışını engelleyen problemler
Böbreğin filtreleme birimlerini etkileyen glomerüler hastalıklar
Uzun süreli inflamatuvar veya bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar
Yüksek kan basıncı ve böbrek damarlarını etkileyen problemler
Böbrekleri etkileyen tümöral veya infiltratif hastalıklar
Zambak, antifriz ve bazı ilaçlar gibi böbreğe zarar verebilen maddelere maruz kalma
bulunur.
Akut böbrek hasarı her hastada kronik hastalığa dönüşmez. Ancak ciddi veya tam olarak iyileşmeyen bir böbrek hasarından sonra kalıcı işlev kaybı gelişebilir. Bu nedenle zehirlenme, ağır sıvı kaybı, idrar yolu tıkanıklığı veya böbrek enfeksiyonu geçiren kedilerin iyileşme sonrasında da kontrol edilmesi gerekebilir.
İleri yaş, kronik böbrek hastalığı için önemli bir risk faktörüdür ancak böbrek hastalığı yaşlanmanın normal ve kaçınılmaz bir parçası olarak kabul edilmemelidir. Yaşlı bir kedide su tüketiminin artması, kilo kaybı veya iştah değişikliği yalnızca "yaşlandı" düşüncesiyle göz ardı edilmemelidir.
Altta yatan nedenin araştırılması önemlidir. Enfeksiyon, idrar akışında engel, yüksek kan basıncı veya başka bir eşlik eden hastalık belirlenirse buna yönelik tedavi, hastalığın yönetimini ve takip planını değiştirebilir.
Akut Böbrek Hasarı ile Kronik Böbrek Hastalığı Aynı Şey midir?
Akut böbrek hasarı, böbrek işlevlerinin saatler veya günler içerisinde ani biçimde bozulmasıdır. Toksik madde maruziyeti, idrar yolu tıkanıklığı, ciddi sıvı kaybı, dolaşım bozukluğu, enfeksiyonlar ve bazı ilaçlar akut böbrek hasarına neden olabilir. Erken fark edilip uygun şekilde tedavi edilen bazı akut vakalarda böbrek işlevleri kısmen veya büyük ölçüde geri kazanılabilir.
Kronik böbrek hastalığında ise böbreklerdeki yapısal veya işlevsel değişiklikler uzun süredir devam etmektedir. Hasarın tamamen geri döndürülmesi çoğu zaman mümkün değildir; tedavi ve takip, kalan böbrek işlevini korumaya ve hastalığın oluşturduğu problemlerin yönetilmesine odaklanır.
Bazı kedilerde kronik böbrek hastalığı bulunurken sıvı kaybı, enfeksiyon, idrar yolu tıkanıklığı veya böbreğe zarar verebilecek bir maddeye maruz kalma nedeniyle böbrek değerleri aniden yükselebilir. Bu tablo "kronik hastalık üzerine akut böbrek hasarı" olarak değerlendirilebilir ve hızlı müdahale gerektirebilir.
Akut ve kronik böbrek problemleri benzer biçimde:
İştahsızlık
Kusma
Halsizlik
Sıvı kaybı
Kilo kaybı
İdrar miktarında değişiklik
Böbrek değerlerinde yükselme
oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere veya tek bir kan sonucuna bakılarak ayrım yapılamaz.
Hastalığın seyri, önceki tahliller, kullanılan ilaçlar, olası toksin maruziyeti, böbreklerin görüntüleme bulguları, idrar üretimi ve değerlerin takip sürecindeki değişimi birlikte değerlendirilir. IRIS evrelemesi, böbrek değerleri hızla değişen veya sıvı kaybı bulunan hastalara hemen uygulanmaz; öncelikle hastanın stabilize edilmesi ve böbrek işlevlerinin kararlı hâle gelip gelmediğinin belirlenmesi gerekir.
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?
Kronik böbrek hastalığının tanısı yalnızca kreatinin yüksekliğine veya tek bir test sonucuna göre konulmaz. Kedinin öyküsü, fiziksel muayene bulguları, kan ve idrar sonuçları, kan basıncı ve gerekli durumlarda görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Öykü ve Fiziksel Muayene
Su tüketimi, idrar miktarı, iştah, kusma, kilo değişimi, kullanılan ilaçlar, önceki hastalıklar ve olası toksik madde maruziyetleri sorgulanır. Varsa önceki kan ve idrar sonuçları böbrek değerlerinin zaman içerisindeki değişimini görmek açısından önemlidir.
Muayenede:
Vücut ağırlığı ve kas kütlesi
Sıvı kaybı
Ağız ve dişler
Diş etlerinin rengi
Kalp ve dolaşım bulguları
Böbreklerin büyüklüğü ve yapısı
Tiroid bölgesi
Genel vücut kondisyonu
değerlendirilir.
Hemogram ve Biyokimya Testleri
Biyokimya analizinde kreatinin, üre/BUN, fosfor, potasyum, kalsiyum, proteinler ve hastanın ihtiyacına göre diğer organ değerleri incelenebilir. SDMA, özellikle kas kütlesi azalmış veya kreatinin değeri henüz belirgin yükselmemiş kedilerde böbrek işlevinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Kreatinin kas kütlesinden ve sıvı durumundan etkilenebilir. Sıvı kaybı kreatinin ve üre değerlerini geçici olarak yükseltebilirken ileri kas kaybı kreatinin değerinin beklenenden düşük görünmesine yol açabilir. Bu nedenle sonuçların kedinin muayene bulguları ve önceki değerleriyle birlikte yorumlanması gerekir.
Hemogram; kronik böbrek hastalığına eşlik edebilen kansızlığın yanı sıra enfeksiyon, inflamasyon ve diğer kan hücresi değişikliklerinin değerlendirilmesini sağlar.
Kan tahlili ve veteriner laboratuvar hizmetlerimizi inceleyin.
İdrar Analizi ve İdrar Yoğunluğu
İdrar analizi, böbrek değerlendirmesinin temel parçalarından biridir. İdrar yoğunluğu böbreklerin idrarı ne ölçüde yoğunlaştırabildiği hakkında bilgi verir. Bunun yanında idrardaki:
Protein
Glukoz
Kan
Hücreler
Kristaller
Bakteri varlığı
Sediment değişiklikleri
incelenebilir.
Kan sonuçları idrar analizi olmadan değerlendirildiğinde sıvı kaybı, böbrek hastalığı ve diğer nedenlerin birbirinden ayrılması zorlaşabilir. İdrar örneğinin alınma yöntemi ve alındığı zaman da sonuçların yorumunu etkileyebilir.
İdrar Protein/Kreatinin Oranı ve Kültür
İdrarda protein belirlenmesi her zaman böbrek kaynaklı protein kaybı anlamına gelmez. Kanama, inflamasyon ve idrar yolu enfeksiyonu gibi nedenler dışlandıktan sonra gerekli hastalarda idrar protein/kreatinin oranı ölçülebilir.
Protein kaybının kalıcı olup olmadığını belirlemek için testin tekrarlanması gerekebilir. Enfeksiyon şüphesi bulunan, idrarı seyrelmiş veya risk taşıyan kedilerde uygun yöntemle alınan örnekten idrar kültürü planlanabilir.
Kan Basıncı Ölçümü
Kronik böbrek hastalığı bulunan kedilerde yüksek kan basıncı gelişebilir. Hipertansiyon böbreklerdeki hasarın ilerlemesine katkıda bulunabileceği gibi gözleri, beyni ve kalbi de etkileyebilir.
Ölçüm mümkün olduğunca sakin bir ortamda ve uygun manşetle yapılmalıdır. Klinik stresi kan basıncını geçici olarak yükseltebileceğinden, hedef organ hasarı bulunmayan kedilerde tek bir yüksek sonuç her zaman kalıcı hipertansiyon tanısı koydurmaz. Gerektiğinde farklı zamanlarda tekrarlanan ölçümler değerlendirilir.
Ultrasonografi ve Röntgen
Ultrasonografiyle böbreklerin büyüklüğü, şekli, iç yapısı ve çevre dokular değerlendirilebilir. Ayrıca:
Kistler
Taşlar
Böbrek havuzcuğunda genişleme
Üreterlerde genişleme veya tıkanıklık şüphesi
Tümöral oluşumlar
İdrar kesesi ve diğer karın organlarındaki değişiklikler
incelenebilir.
Röntgen, bazı taşların belirlenmesi ve böbreklerin büyüklüğü ile karın bölgesindeki diğer yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir. Her hastaya aynı görüntüleme yöntemi uygulanmaz; seçim muayene ve laboratuvar sonuçlarına göre yapılır.
Veteriner röntgen ve ultrasonografi hizmetimizi inceleyin.
Tanının Doğrulanması
Kronik böbrek hastalığından söz edebilmek için böbrekle ilişkili değişikliklerin kalıcı olduğunun gösterilmesi ve sıvı kaybı, idrar yolu tıkanıklığı gibi böbrek dışı veya böbrek sonrası nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.
Kedinin genel durumu uygunsa bazı kan ve idrar testleri belirli bir süre sonra tekrarlanabilir. Hastalık doğrulandıktan ve böbrek değerlerinin stabil olduğu görüldükten sonra IRIS evrelemesi yapılarak takip ve tedavi planı oluşturulur.
IRIS Evrelemesi Nedir?
IRIS evrelemesi, kronik böbrek hastalığı tanısı doğrulandıktan sonra hastalığın şiddetini sınıflandırmak ve takip planını oluşturmak için kullanılır. Evreleme; sıvı dengesi sağlanmış, böbrek değerleri kısa sürede önemli değişiklik göstermeyen stabil hastalarda yapılır.
Kedilerde temel evre kreatinin ve SDMA değerleri kullanılarak belirlenir. İdeal olarak her iki değer birlikte değerlendirilir. Sonuçların farklı evreleri düşündürmesi durumunda kedinin kas kütlesi, sıvı durumu ve önceki sonuçları dikkate alınarak testler tekrar edilebilir.
IRIS Evre 1
Kreatinin değeri genellikle normal aralıktadır ve 1,6 mg/dL'nin altındadır. SDMA çoğunlukla 18 µg/dL'nin altındadır.
Bu evrede kronik böbrek hastalığı tanısı koyabilmek için:
İdrarı yoğunlaştırma kapasitesinde kalıcı azalma
Böbrek kaynaklı kalıcı proteinüri
Ultrasonografide yapısal böbrek değişiklikleri
Kreatinin veya SDMA değerlerinde zaman içerisinde yükselen eğilim
Kalıcı SDMA yüksekliği
Böbrekle ilişkili başka bir anormallik
gibi ek bulgular bulunmalıdır. Kreatininin normal olması erken böbrek hastalığını tek başına dışlamaz.
IRIS Evre 2
Kreatinin değeri yaklaşık 1,6–2,8 mg/dL, SDMA ise 18–25 µg/dL aralığındadır.
Bazı kedilerde belirgin şikâyet bulunmazken bazı hastalarda su tüketiminde artış, daha fazla idrar yapma, hafif kilo kaybı veya iştah değişikliği fark edilebilir. Bu evrede hastalığın ilerlemesini etkileyebilecek proteinüri, yüksek kan basıncı, fosfor değişiklikleri ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir.
IRIS Evre 3
Kreatinin değeri yaklaşık 2,9–5,0 mg/dL, SDMA ise 26–38 µg/dL aralığındadır.
Bu evrede kediler arasında klinik görünüm açısından önemli farklılıklar olabilir. Bazı kedilerde belirtiler hafifken bazı hastalarda sıvı kaybı, iştahsızlık, bulantı, kusma, kilo ve kas kaybı, elektrolit değişiklikleri veya kansızlık görülebilir. Tedavi ve takip, yalnızca sayısal evreye değil kedinin genel durumuna göre planlanır.
IRIS Evre 4
Kreatinin değeri 5,0 mg/dL'nin, SDMA ise 38 µg/dL'nin üzerindedir.
Üremik belirtiler bu evrede daha sık ve daha ağır olabilir. İştahsızlık, tekrarlayan kusma, ileri kilo kaybı, sıvı kaybı, ağız içi yaralar, belirgin halsizlik ve yaşam kalitesinde düşüş görülebilir. Hastanın beslenmesi, sıvı dengesi ve rahatlığının korunması tedavi planında öncelik kazanır.
Proteinüriye Göre Alt Evreleme
Kediler idrar protein/kreatinin oranına göre:
Proteinürik değil: UPC 0,2'nin altında
Sınırda proteinürik: UPC 0,2–0,4
Proteinürik: UPC 0,4'ün üzerinde
olarak sınıflandırılır.
Proteinürinin böbrek kaynaklı ve kalıcı olduğunun gösterilmesi gerekir. İdrar yolu enfeksiyonu, kanama veya inflamasyon sonuçları etkileyebileceğinden bu durumlar değerlendirilmeden tek bir UPC sonucuyla alt evreleme yapılmamalıdır.
Kan Basıncına Göre Alt Evreleme
Sistolik kan basıncına göre risk sınıfları:
Normal tansiyon: 140 mmHg'nin altında
Sınırda yüksek: 140–159 mmHg
Hipertansiyon: 160–179 mmHg
Şiddetli hipertansiyon: 180 mmHg ve üzeri
şeklindedir.
Hedef organ hasarı bulunmayan kedilerde yüksekliğin kalıcı olup olmadığını belirlemek için farklı zamanlarda ölçüm yapılabilir. Ancak göz, beyin, kalp veya böbrekle ilişkili hedef organ hasarı saptanmışsa tedavi kararı için tekrar ölçüm beklenmeyebilir.
IRIS evresi kedinin ne kadar yaşayacağını tek başına göstermez. Hastalığın ilerleme hızı, proteinüri, kan basıncı, fosfor düzeyi, kansızlık, beslenme durumu, eşlik eden hastalıklar ve tedaviye verilen yanıt uzun dönem seyri birlikte etkiler.
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Tedavi Edilebilir mi?
Kronik böbrek hastalığında oluşmuş kalıcı böbrek hasarını tamamen ortadan kaldırmak çoğu zaman mümkün değildir. Ancak uygun tedavi ve düzenli takip; hastalığın ilerleme hızını azaltmaya, tedavi edilebilir nedenleri kontrol altına almaya, komplikasyonları yönetmeye ve kedinin yaşam kalitesini korumaya yardımcı olabilir.
Tedavi planı yalnızca IRIS evresine göre değil; kedinin sıvı durumu, iştahı, kilosu, kas kütlesi, fosfor ve potasyum değerleri, kan basıncı, proteinüri, kansızlık ve eşlik eden diğer hastalıklar dikkate alınarak hazırlanır.
Tedavi Edilebilir Nedenlerin Kontrolü
Böbrek enfeksiyonu, idrar akışını engelleyen taş veya tıkanıklık, sıvı kaybı, yüksek kan basıncı ve böbreğe zarar verebilecek ilaç ya da maddeler araştırılır. Belirlenen probleme yönelik tedavi, kalan böbrek işlevinin korunması açısından önemlidir.
Sıvı Dengesinin Korunması
Kronik böbrek hastalığı bulunan kedilerin temiz içme suyuna sürekli erişimi olmalıdır. Su tüketimi hiçbir şekilde kısıtlanmamalıdır.
Sıvı kaybı bulunan veya ağızdan yeterli su alamayan kedilerde hastanın durumuna göre damar içi ya da deri altı sıvı desteği planlanabilir. Her böbrek hastasına rutin olarak aynı miktarda sıvı uygulanmaz. Kalp hastalığı, idrar üretimi, sıvı kaybının derecesi ve elektrolit değerleri dikkate alınmadan yapılan sıvı uygulamaları risk oluşturabilir.
Renal Beslenme ve Fosfor Kontrolü
Hastalığın evresine ve laboratuvar sonuçlarına göre fosfor içeriği sınırlandırılmış, enerji yoğunluğu ve besin dengesi böbrek hastalarına uygun terapötik renal diyetler önerilebilir.
Mama değişimi mümkün olduğunca kademeli yapılmalıdır. Bulantısı veya iştahsızlığı bulunan bir kedinin yeni mamayı yemesi için zorlanması, mamaya karşı kalıcı isteksizlik geliştirmesine neden olabilir. Kedinin yeterli kalori alması önceliklidir; beslenme planı iştah ve vücut kondisyonuna göre uyarlanmalıdır.
Renal diyete rağmen fosfor değeri hedef aralığa düşmeyen bazı hastalarda veteriner hekim kontrolünde fosfor bağlayıcılar kullanılabilir. Bu ürünlerin türü ve miktarı kedinin yediği mama ile kan değerlerine göre belirlenir.
Bulantı, Kusma ve İştahsızlığın Yönetimi
Böbrek hastalığı bulunan kedilerde bulantı her zaman kusmayla kendini göstermeyebilir. Yemeğe yaklaşıp uzaklaşma, dudak yalama, salya artışı, mamayı koklayıp yememe veya daha önce sevdiği yiyecekleri reddetme bulantı belirtisi olabilir.
Hastanın ihtiyacına göre:
Bulantı ve kusmanın kontrolü
İştah desteği
Ağız ve diş problemlerinin tedavisi
Kabızlığın yönetimi
Günlük kalori alımının izlenmesi
İleri vakalarda beslenme tüpüyle destek
planlanabilir.
Yüksek Kan Basıncı ve Proteinürinin Kontrolü
Kalıcı yüksek kan basıncı ve böbrek kaynaklı protein kaybı, hastalığın ilerleyişini ve diğer organların sağlığını etkileyebilir. Gerekli hastalarda kan basıncını veya proteinüriyi kontrol etmeye yönelik ilaçlar kullanılabilir.
Bu ilaçlar başlanmadan önce kedinin sıvı durumu değerlendirilmelidir. Tedavi sonrasında kan basıncı, böbrek değerleri, potasyum ve idrar protein/kreatinin oranı belirli aralıklarla kontrol edilir.
Potasyum, Asit-Baz Dengesi ve Kansızlık
Kronik böbrek hastalığında potasyum düşüklüğü; kas güçsüzlüğü, iştahsızlık ve boynun aşağı doğru bükülmesi gibi belirtilere katkıda bulunabilir. Hastanın değerlerine göre potasyum desteği planlanabilir.
İleri evrelerde metabolik asidoz ve kansızlık gelişebilir. Kansızlığın derecesi yalnızca hematokrit değerine göre değil, kedinin belirtileri ve eşlik eden diğer olası nedenlerle birlikte değerlendirilir. Gerekli hastalarda kansızlığa yönelik ilaçlar veya kan transfüzyonu gibi destekler gündeme gelebilir.
Düzenli Kontroller
Takip sırasında kedinin:
Vücut ağırlığı ve kas kütlesi
İştahı ve günlük besin tüketimi
Su tüketimi ve idrar miktarı
Kreatinin, SDMA ve üre değerleri
Fosfor, potasyum ve diğer elektrolitleri
Hemogramı
İdrar yoğunluğu ve protein kaybı
Kan basıncı
Kullanılan tedavilere verdiği yanıt
değerlendirilir.
Kontrol sıklığı her kedi için aynı değildir. Stabil erken evre hastalar daha uzun aralıklarla izlenebilirken yeni tanı alan, tedavisi değiştirilen veya genel durumu bozulan kedilerde daha yakın takip gerekebilir.
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Kronik böbrek hastalığı bulunan bir kedide her değişiklik rutin kontrol zamanını beklememelidir. Hastalığın aniden ağırlaşması; sıvı kaybı, enfeksiyon, idrar yolu tıkanıklığı, yüksek kan basıncı, ciddi kansızlık veya kronik hastalık üzerine gelişen akut böbrek hasarıyla ilişkili olabilir.
Aşağıdaki durumlardan biri varsa veteriner hekimle hızlı biçimde iletişim kurulmalıdır:
Yemeği tamamen reddetme veya iştahta ani ve belirgin azalma
Art arda kusma veya suyu dahi tutamama
Şiddetli halsizlik, çökme veya ayağa kalkamama
Hızlı ya da zor solunum
Çok soluk veya beyaza yakın diş etleri
İdrar miktarının aniden belirgin biçimde azalması
Sık sık kum kabına gidip yalnızca birkaç damla idrar yapma
Ikınmasına rağmen hiç idrar çıkaramama
Ani görme kaybı veya göz bebeklerinde belirgin genişleme
Yönelim bozukluğu, dengesizlik, nöbet veya bilinç değişikliği
Belirgin sıvı kaybı ve çevreye karşı tepkisizlik
Zambak, antifriz, insan ilacı veya başka bir toksik maddeye maruz kalma şüphesi
Genel durumda saatler içerisinde belirgin kötüleşme
Özellikle erkek kedilerde sık sık kum kabına girme, uzun süre ıkınma ve idrar çıkaramama üretra tıkanıklığına işaret edebilir. Bu durum böbrek değerlerinin ve potasyumun kısa sürede tehlikeli düzeylere yükselmesine neden olabilir.
Kedilerde idrar yapamama ve acil belirtiler hakkındaki rehberimizi inceleyin.
Acil değerlendirme gerektiren bir durumda kediyi zorla beslemeye veya su içirmeye çalışmayın. Veteriner hekim önerisi olmadan insan ilacı, ağrı kesici, antibiyotik, idrar söktürücü veya daha önce başka bir hasta için kullanılan ilaçları vermeyin. Mümkünse belirtilerin başlangıç zamanını, son normal yemek yeme ve idrar yapma saatini ve kullanılan ilaçları not ederek kliniğe bilgi verin.
Böbrek Hastalığı Bulunan Kedi Evde Nasıl Takip Edilir?
Evde yapılan düzenli gözlemler, kedinin durumundaki küçük değişikliklerin kontrol tarihinden önce fark edilmesine yardımcı olabilir. Takip kayıtlarının muayeneye getirilmesi, tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesini kolaylaştırır.
Vücut Ağırlığı ve Kas Kütlesi
Kedi mümkünse aynı tartıyla ve benzer koşullarda düzenli olarak tartılmalıdır. Tartıdaki küçük değişikliklerin yanında omurga, kalça ve arka bacak çevresindeki kas kütlesi de gözlenmelidir.
Hızlı kilo kaybı, kaslarda belirgin azalma veya karın bölgesindeki olağan dışı değişiklikler veteriner hekime bildirilmelidir.
İştah ve Besin Tüketimi
Kedinin yalnızca mama kabına gidip gitmediği değil, gerçekte ne kadar yediği takip edilmelidir. Özellikle çok kedili evlerde hasta kedinin tükettiği miktarı anlayabilmek için gerektiğinde ayrı besleme yapılabilir.
Aşağıdaki değişiklikler not edilmelidir:
Günlük mama tüketiminde azalma
Sevdiği mamaları reddetme
Yemeğe yaklaşıp geri çekilme
Çiğneme veya yutma güçlüğü
Bulantı belirtileri
Kusma
Mama değişikliğinden sonra yemeyi bırakma
Su Tüketimi ve İdrar Miktarı
Su kabının ne sıklıkla doldurulduğu, kedinin farklı su kaynaklarına yönelip yönelmediği ve kum kabındaki idrar topaklarının sayısı ile büyüklüğü izlenebilir.
Yaş mama tüketimi, hava sıcaklığı ve evdeki diğer hayvanlar su tüketiminin ölçümünü etkileyebilir. Yine de kedinin kendi normal düzenine göre oluşan kalıcı değişiklikler önemlidir.
Kusma, Dışkılama ve Genel Davranış
Kusmanın sıklığı ve içeriği, dışkılama düzeni, kabızlık, hareketlilik, saklanma davranışı, tüy bakımı ve çevreye ilgi takip edilmelidir.
Ani halsizlik, tekrarlayan kusma, idrar yapamama, hızlı solunum, görme kaybı veya nörolojik değişiklik görülürse planlanan kontrol tarihi beklenmemelidir.
İlaç ve Tedavi Takibi
Kullanılan ilaçların, desteklerin ve uygulama saatlerinin yazılı olarak kaydedilmesi doz atlanmasını veya yanlışlıkla tekrar verilmesini önleyebilir.
Veteriner hekim önerisi olmadan:
İlaç dozu değiştirilmemeli
Tedavi kesilmemeli
İnsan ilacı verilmemeli
Bitkisel ürün veya rastgele takviye başlanmamalı
Renal mama başka bir diyetle kontrolsüz biçimde değiştirilmemeli
Deri altı sıvı uygulaması yapılmamalıdır
Evde sıvı desteği planlanan hastalarda uygulanacak sıvının türü, miktarı, sıklığı ve uygulama tekniği veteriner hekim tarafından belir
Kedilerde Kronik Böbrek Hastalığı Önlenebilir mi?
Kronik böbrek hastalığının bütün nedenlerini önlemek mümkün değildir. Özellikle ileri yaştaki kedilerde hastalık, belirlenebilen tek bir başlangıç nedeni olmadan gelişebilir. Bununla birlikte böbreklere zarar verebilecek bazı risklerin azaltılması ve erken değişikliklerin düzenli kontrollerle fark edilmesi mümkündür.
Böbrek sağlığını korumaya yardımcı olabilecek uygulamalar şunlardır:
Kedinin temiz ve taze suya sürekli erişimini sağlamak
Zambaklar, antifriz ve diğer toksik maddeleri kediden uzak tutmak
Veteriner hekim önerisi olmadan insan ilacı veya takviye vermemek
Sıvı kaybı, uzun süren kusma ve ishal durumlarında değerlendirmeyi geciktirmemek
İdrar yapma güçlüğü veya idrar miktarında azalma görüldüğünde beklememek
İdrar yolu enfeksiyonu ve tıkanıklıklarının tedavi ve kontrollerini aksatmamak
Yüksek kan basıncı, hipertiroidizm ve diyabet gibi eşlik eden hastalıkları düzenli takip etmek
Sağlıklı vücut ağırlığını ve kas kütlesini korumak
Yaşa ve bireysel risklere uygun kontrol programına uymak
Bol su tüketimini desteklemek yararlı olabilir ancak yalnızca su tüketimini artırmak kronik böbrek hastalığını tamamen önlemez. Benzer şekilde herhangi bir mama veya takviye, bütün kedilerde böbrek hastalığını engelleyen tek başına koruyucu bir yöntem değildir.
Yaşlı Kedilerde Düzenli Tarama Neden Önemlidir?
Erken evre böbrek hastalığı bulunan kediler dışarıdan tamamen sağlıklı görünebilir. Kreatinin ve SDMA değerlerinde kendi önceki sonuçlarına göre yükselen eğilim, idrar yoğunluğunda azalma, proteinüri veya kan basıncı değişiklikleri henüz belirgin şikâyet oluşmadan fark edilebilir.
Yaşlı kedilerin kontrol programı; yaş, ırk, önceki hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve mevcut risklere göre belirlenmelidir. Muayeneye ek olarak hastanın durumuna göre:
Vücut ağırlığı ve kas kondisyonu takibi
Hemogram ve biyokimya
İdrar analizi
İdrar protein/kreatinin oranı
Kan basıncı ölçümü
Gerekli durumlarda ultrasonografi
planlanabilir.
Düzenli taramanın amacı yalnızca böbrek değerlerinin referans aralığını aşıp aşmadığını görmek değil, kedinin zaman içerisindeki değişimini takip etmektir.
Urla, Zeytinalanı ve Güzelbahçe'de Kedilerde Böbrek Değerlendirmesi
Animora Veteriner Kliniği'nde çok su içme, idrar miktarında artış, kilo kaybı, iştahsızlık, kusma veya böbrek değerlerinde değişiklik bulunan kediler için hastanın klinik durumuna göre:
Ayrıntılı fiziksel muayene
Vücut ağırlığı ve kas kondisyonu değerlendirmesi
Hemogram
Biyokimya ve elektrolit değerlendirmesi
İdrar yoğunluğu, idrar analizi ve sediment incelemesi
Kan basıncı ölçümü
Böbrekler ve üriner sistem için ultrasonografi
Gerekli vakalarda dijital röntgen
Damar içi veya deri altı sıvı tedavisi
Klinik gözlem ve yatış
Düzenli kan, idrar, kilo ve tansiyon takibi
planlanabilmektedir.
Hastanın ihtiyacına göre SDMA, idrar protein/kreatinin oranı, idrar kültürü ve diğer ileri analizler için uygun numuneler dış laboratuvara gönderilebilir.
Her kediye bütün testlerin uygulanması gerekmez. Tanısal plan; kedinin yaşı, belirtileri, sıvı durumu, önceki tahlilleri, muayene bulguları ve işlemleri tolere edebilme durumuna göre belirlenir.
Kliniğimiz Zeytinalanı'ndaki konumuyla Urla, Çeşmealtı, İskele, Kalabak, Güzelbahçe ve çevre bölgelerden gelen kedi hastalara hizmet vermektedir.
Kediniz normalden fazla su içiyor, daha çok idrar yapıyor, kilo kaybediyor veya iştahı azalıyorsa değerlendirmeyi geciktirmeyin. Tek bir kan sonucu yerine muayene, kan, idrar, tansiyon ve gerekli görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesi en doğru yaklaşımı sağlar.
Telefon ve WhatsApp: 0555 064 21 29
Acil belirtilerde kliniğe gelmeden önce telefonla bilgi vermeniz, hastanın durumuna göre daha doğru hazırlık ve yönlendirme yapılmasını sağlar. Mesai dışında telefonla ön değerlendirme sonrasında gerekli vakalarda çağrı üzerine klinik hizmeti sunulmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Kreatinin Değeri Normalse Böbrek Hastalığı Olmaz mı?
Hayır. Erken evre kronik böbrek hastalığında kreatinin değeri referans aralığında bulunabilir. Özellikle kas kütlesi azalmış kedilerde kreatinin böbrek işlevindeki kaybı olduğundan daha hafif gösterebilir. Sonuç; önceki değerler, SDMA, idrar yoğunluğu, proteinüri, kan basıncı ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Kedimin Fazla Su İçmesi Kesin Böbrek Hastalığı Anlamına mı Gelir?
Hayır. Fazla su içme ve fazla idrar yapma kronik böbrek hastalığında görülebilir ancak diyabet, hipertiroidizm, karaciğer hastalıkları ve bazı ilaçlar da benzer değişikliklere neden olabilir. Kesin neden muayene, kan ve idrar testleriyle araştırılmalıdır.
Kronik Böbrek Hastalığı Tamamen İyileşir mi?
Kronikleşmiş böbrek hasarını tamamen geri çevirmek çoğu zaman mümkün değildir. Bununla birlikte tedavi edilebilir nedenlerin kontrolü, uygun beslenme, sıvı dengesinin korunması ve komplikasyonların yönetilmesi hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve kedinin yaşam kalitesini koruyabilir.
Böbrek Hastası Kedi Mutlaka Renal Mama mı Yemelidir?
Terapötik renal diyetler uygun evredeki birçok kedi için tedavi planının önemli bir parçasıdır. Ancak mama seçimi hastalığın evresi, fosfor değeri, iştah, vücut kondisyonu ve eşlik eden hastalıklara göre yapılmalıdır.
İştahsız bir kedinin yeni mamayı yemesi için zorlanması veya alışık olduğu mamanın aniden tamamen kaldırılması önerilmez. Yeterli enerji alımının korunması önceliklidir ve mama geçişi mümkün olduğunca kademeli planlanmalıdır.
Böbrek Hastası Kedinin Suyu Kısıtlanır mı?
Hayır. Kronik böbrek hastalığı bulunan kedilerin temiz ve taze suya sürekli erişimi olmalıdır. Suyun kısıtlanması sıvı kaybını ve böbrek işlevlerindeki bozulmayı ağırlaştırabilir.
Kontroller Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?
Kontrol sıklığı her kedi için aynı değildir. Hastalığın evresi, böbrek değerlerinin değişim hızı, kan basıncı, proteinüri, kullanılan tedaviler, iştah ve genel durum dikkate alınır. Yeni tanı alan, tedavisi değiştirilen veya değerleri stabil olmayan kediler daha yakın aralıklarla kontrol edilirken stabil hastalarda daha uzun aralıklar planlanabilir.
Böbrek Hastalığı Bulunan Bir Kedi Ne Kadar Yaşar?
Yaşam süresi yalnızca kreatinin değerine veya IRIS evresine bakılarak kesin olarak söylenemez. Hastalığın ilerleme hızı, tanı konulduğu evre, proteinüri, kan basıncı, fosfor düzeyi, kansızlık, beslenme durumu, eşlik eden hastalıklar ve tedaviye verilen yanıt birlikte önem taşır.
Bazı kediler aynı evrede uzun süre stabil kalabilirken bazı hastalarda hastalık daha hızlı ilerleyebilir. Düzenli takip, meydana gelen değişikliklerin erken fark edilmesini sağlar.
Hazırlayan: Veteriner Hekim Umut Kemal Aydemir
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Veteriner hekim muayenesinin, tanının ve hastaya özel tedavi planının yerine geçmez. Kedinizin ilaçları, beslenmesi veya sıvı tedavisi veteriner hekim önerisi olmadan değiştirilmemelidir. Acil belirtilerde beklemeden veteriner hekiminizle iletişime geçin.